Kiszonka z kukurydzy to jeden z najważniejszych elementów dawki pokarmowej bydła. Dostarcza energii potrzebnej do produkcji mleka i przyrostów, a przy tym jest paszą, którą można wyprodukować we własnym gospodarstwie. Dlatego jej jakość ma znaczenie nie tylko dla wyników stada, lecz także dla kosztów żywienia.

Słaba kiszonka oznacza mniej dostępnej energii, gorsze pobranie paszy i często konieczność zwiększenia udziału pasz treściwych. Dobra kiszonka z kukurydzy pozwala natomiast lepiej wykorzystać potencjał własnych pasz. Co w praktyce decyduje o jej wartości?

Skrobia w kiszonce z kukurydzy – dużo to nie wszystko

Jednym z podstawowych parametrów kiszonki z kukurydzy jest zawartość skrobi. W dobrej jakości materiale powinna ona wynosić około 28–35% suchej masy.

Skrobia jest ważnym źródłem energii zarówno dla krów mlecznych, jak i bydła opasowego. Sama informacja o jej zawartości nie mówi jednak wszystkiego. Równie ważne jest to, czy zwierzę będzie w stanie tę skrobię wykorzystać.

Dlatego podczas zbioru trzeba zwrócić szczególną uwagę na rozdrobnienie ziarna. Do oceny jego jakości służy między innymi wskaźnik CSPS (Corn Silage Processing Score). Wynik powyżej 70% wskazuje na bardzo dobre rozdrobnienie ziarna.

Jeśli po otwarciu pryzmy znajdujesz w kiszonce całe ziarna, a później widzisz je również w kale, część energii przechodzi przez przewód pokarmowy bez pełnego wykorzystania. To realna strata – za wyprodukowanie, zebranie i zakonserwowanie tej kukurydzy już przecież zapłaciłeś.

Strawność włókna NDF a pobranie suchej masy

Drugim ważnym elementem jest włókno NDF i jego strawność.

Słabo strawne włókno dłużej zalega w żwaczu. Zwierzę odczuwa fizyczne wypełnienie i ogranicza pobranie kolejnej porcji paszy, mimo że nadal potrzebuje energii.

Przy wysokiej strawności włókna treść pokarmowa sprawniej przechodzi przez przewód pokarmowy, co sprzyja większemu pobraniu suchej masy (DMI). Ma to szczególne znaczenie w przypadku krów o wysokiej wydajności.

Dlatego dwie kiszonki o podobnej zawartości skrobi i NDF mogą dawać w stadzie zupełnie inne rezultaty. Liczy się nie tylko to, co znajduje się w kiszonce, lecz także to, ile z tych składników zwierzę jest w stanie wykorzystać.

30–35% suchej masy – właściwy moment zbioru kukurydzy

Na jakość kiszonki wpływasz jeszcze zanim pierwsza przyczepa pojawi się przy pryzmie. Jedną z najważniejszych decyzji jest termin zbioru. Najczęściej optymalna zawartość suchej masy całej rośliny wynosi około 30–35%.

Jeżeli kukurydza zostanie zebrana zbyt wcześnie, materiał zawiera mniej skrobi i dużo wody. Wzrasta też ryzyko wycieku soków kiszonkowych, a wraz z nimi utraty wartościowych składników pokarmowych.

Nie warto jednak czekać ze zbiorem zbyt długo. Przy suchej masie przekraczającej około 38% materiał staje się trudniejszy do prawidłowego zagęszczenia. W pryzmie może pozostać powietrze, które sprzyja rozwojowi drożdży i pleśni oraz późniejszemu zagrzewaniu się kiszonki.

Im bardziej dojrzałe i twarde jest ziarno, tym większego znaczenia nabiera również prawidłowa praca procesora.

Dobre ubicie i szybkie zabezpieczenie kiszonki

Nawet bardzo dobry materiał z pola można zepsuć podczas zakiszania. Po przywiezieniu kukurydzy liczy się przede wszystkim dokładne zagęszczenie i szybkie odcięcie dostępu powietrza.

W prawidłowo przygotowanej kiszonce bakterie kwasu mlekowego szybko obniżają pH, tworząc warunki pozwalające na stabilne przechowywanie paszy. Dla kiszonki z kukurydzy pH często znajduje się w zakresie około 3,8–4,2, choć zawsze należy interpretować je razem z zawartością suchej masy i przebiegiem fermentacji.

Problemy zaczynają się wtedy, gdy w pryzmie pozostaje tlen. Pasza zaczyna się zagrzewać, rozwijają się drożdże i pleśnie, a straty suchej masy rosną.

Dlatego warto kontrolować kiszonkę również po otwarciu pryzmy. Zagrzewanie się paszy, widoczna pleśń, nietypowy zapach czy wyraźnie gorsze pobranie TMR-u przez krowy powinny być sygnałem ostrzegawczym.

Pleśnie i mykotoksyny w kiszonce

Nieprawidłowo zabezpieczona kiszonka zwiększa ryzyko rozwoju pleśni. Część grzybów może wytwarzać mykotoksyny, choć ich obecności nie da się wiarygodnie ocenić wyłącznie wzrokiem czy zapachem.

Mykotoksyny mogą wpływać między innymi na pobranie paszy, odporność, rozród i wyniki produkcyjne zwierząt. Jeżeli w stadzie pojawiają się problemy, których nie można łatwo wyjaśnić, warto wziąć pod uwagę również jakość pasz i w razie potrzeby wykonać badania laboratoryjne.

Ile naprawdę kosztuje słaba kiszonka z kukurydzy?

Różnica w jakości kiszonki bardzo szybko przekłada się na ekonomię żywienia.

Jeżeli z powodu niskiej wartości energetycznej kiszonki trzeba zwiększyć dawkę paszy treściwej tylko o 1 kg na krowę dziennie, w stadzie 100 krów oznacza to około 3 ton dodatkowej paszy miesięcznie.

Do tego mogą dochodzić straty wynikające z niższego pobrania suchej masy, niewykorzystanej skrobi, zagrzewania się kiszonki czy odrzucania części paszy.

Dlatego warto wykonać analizę laboratoryjną kiszonki i sprawdzić przede wszystkim:

• zawartość suchej masy,
• zawartość skrobi,
• poziom NDF i jego strawność,
• stopień rozdrobnienia ziarna,
• parametry fermentacji.

Dopiero znając rzeczywistą wartość kiszonki, można dobrze zbilansować TMR i zdecydować, ile oraz jakich pasz uzupełniających rzeczywiście potrzebuje stado. Więcej informacji o analizie surowców znajdziesz na stronie laboratorium PROZI.

Dobra kiszonka z kukurydzy pracuje na wynik przez cały sezon

O wartości kiszonki nie decyduje jeden parametr. Liczy się cały proces: odpowiedni termin zbioru, rozdrobnienie ziarna, szybkie napełnianie silosu, dokładne zagęszczenie, szczelne zabezpieczenie oraz prawidłowe wybieranie paszy.

Błędu popełnionego podczas zbioru czy zakiszania często nie da się już naprawić w wozie paszowym. Dlatego celem powinno być nie tylko zebranie dużej ilości kukurydzy, lecz przede wszystkim zachowanie jak największej ilości energii i składników pokarmowych, które później wykorzysta Twoje stado.

Masz pytania dotyczące żywienia bydła?

Chcesz lepiej wykorzystać potencjał własnych pasz, prawidłowo zbilansować dawkę lub poprawić wyniki stada? Skontaktuj się z doradcą PROZI. Pomożemy dobrać rozwiązania żywieniowe dopasowane do potrzeb Twojego gospodarstwa. Sprawdź również ofertę produktów dla bydła.